جۇڭگو دۇنيانىڭ ئېنېرگىيە ئۆزگىرىشىدىكى مۇھىم ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچكە ئايلاندى

14-بەش يىللىق پىلاننىڭ ئومۇمىي لايىھەسىدە ئوتتۇرىغا قويۇلغان ئاساسلىق كۆرسەتكۈچلەر، جۈملىدىن ئومۇميۈزلۈك ئېنېرگىيە ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارى ۋە قېزىلما بولمىغان ئېنېرگىيەنىڭ نىسبىتى قاتارلىقلارنىڭ پىلان بويىچە ئەمەلگە ئاشۇرۇلۇشى مۆلچەرلەنمەكتە. 1 مىليارد 400 مىليوندىن ئارتۇق ئادەمنىڭ ئېنېرگىيە بىخەتەرلىكى ئۈنۈملۈك كاپالەتكە ئىگە قىلىنىدۇ. جۇڭگونىڭ يېشىل ۋە تۆۋەن كاربونلۇق تەرەققىياتى دۇنيانىڭ دىققىتىنى تارتتى، ھەمدە بۇ دۆلەت دۇنيا ئېنېرگىيە ئۆزگىرىشىنىڭ ئاساسلىق ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچىگە ئايلاندى. تۆۋەندە، مەن تۆت مۇھىم ساھەدىكى ئىلگىرىلەشلەر ۋە نەتىجىلەرنى قىسقىچە بايان قىلىمەن.

بىرىنچىدىن، 14-بەش يىللىق پىلان مەزگىلى مول ئېنېرگىيە تەمىناتى ۋە كۈچەيتىلگەن چىدامچانلىق بىلەن خاراكتېرلىنىدىغان بەش يىللىق مەزگىل. بۇ پىلاننىڭ دەسلەپكى تۆت يىلىدا، جۇڭگونىڭ ئېنېرگىيە ئىستېمالى پۈتۈن 13-بەش يىللىق پىلان مەزگىلىدىكىدىن 1.5 ھەسسە ئاشتى. بەش يىلدا يېڭى ئېلېكتر ئېنېرگىيەسى ئىستېمالى ياۋروپا ئىتتىپاقىنىڭ يىللىق ئېلېكتر ئېنېرگىيەسى ئىستېمالىدىن ئېشىپ كېتىدىغانلىقى مۆلچەرلەنمەكتە. بىز تېز سۈرئەتتە ئېشىۋاتقان ئېنېرگىيە ئېھتىياجىنى ئۈنۈملۈك قاندۇرۇش ئۈچۈن ئومۇميۈزلۈك ئېنېرگىيە ئىشلەپچىقىرىش، تەمىنلەش، ساقلاش ۋە تارقىتىش سىستېمىسى قۇرۇلۇشىنى تېزلەتتۇق. 2024-يىلى، دۆلەت ئېلېكتىر ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى 10 تىرىليون كىلوۋات سائەتتىن ئېشىپ، دۇنيا ئومۇمىي ئېنېرگىيەسىنىڭ ئۈچتىن بىرىنى ئىگىلىدى. ئومۇمىي ئېنېرگىيە ئىشلەپچىقىرىش مىقدارى تەخمىنەن 5 مىليارد توننا ئۆلچەملىك كۆمۈرگە باراۋەر بولۇپ، دۇنيا ئومۇمىي ئېنېرگىيەسىنىڭ بەشتىن بىر قىسمىدىن كۆپرەكىنى ئىگىلەپ، مۇقىم ۋە يېتەرلىك ئېنېرگىيە تەمىناتىغا كاپالەتلىك قىلدى. ئۆتكەن بەش يىلدا، ئېنېرگىيە بايلىقىنى تەقسىملەش تېخىمۇ ئەلالاشتۇرۇلدى. شەرقتىن غەربكىچە، شىمالدىن جەنۇبكىچە ۋە چەتئەللەرگە تۇتىشىدىغان دۆلەت ئېنېرگىيە ئۇل ئەسلىھە تورى زور دەرىجىدە ياخشىلاندى. بۇ، ئوتتۇرا ۋە غەربىي رايونلاردىكى بايلىق ئەۋزەللىكىنى تەرەققىيات ئەۋزەللىكىگە ئايلاندۇردى ۋە ئاساسلىق ئىقتىسادىي ئۆلكىلەرنىڭ تەرەققىياتتا باشلامچى بولۇشىغا پۇختا ئېنېرگىيە ئاساسى ياراتتى. شەرقىي رايوندا، ئېنېرگىيە ئىستېمالىنىڭ %40 ى «غەربتىن شەرققە توك يەتكۈزۈش»، «غەربتىن شەرققە گاز تۇرۇبا يولى» ۋە «شىمالدىن جەنۇبقا كۆمۈر توشۇش» قاتارلىق ئاساسلىق ئېنېرگىيە يەتكۈزۈش قاناللىرىدىن كېلىدۇ. بىز خەلق تۇرمۇشى ئۈچۈن توك، نېفىت ۋە گاز تەمىناتىنى كۈچەيتتۇق، توسالغۇلارنى ھەل قىلىشنى ئالدىنقى ئورۇنغا قويدۇق ۋە ئاھالىلەرنىڭ ئېنېرگىيە ئىشلىتىشىنى كاپالەتلەندۈرۈش ئىقتىدارىنى ئۈزلۈكسىز ئاشۇردۇق. 14-بەش يىللىق پىلان مەزگىلىدە، جۇڭگو دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ ئېلېكتر ماشىنىلىرىنى قۇۋۋەتلەش تورىنى قۇرۇپ، ھەر بەش ماشىنىغا ئىككى قۇۋۋەتلەش پونكىتى قۇرۇپ، خەلقنىڭ قولايلىقىنى زور دەرىجىدە ياخشىلىدى. بىز ئېغىر تەبىئىي ئاپەتلەرگە پائال تاقابىل تۇرۇپ، ئېنېرگىيە تەمىناتىنى ئەڭ تېز سۈرئەتتە ئەسلىگە كەلتۈردۇق ۋە خەلق تۇرمۇشى ئۈچۈن مۇھىم ئېنېرگىيە لىنىيىسىنى قوغدىدۇق.

ئىككىنچىدىن، 14-بەش يىللىق پىلان مەزگىلى يېشىل ۋە تۆۋەن كاربونلۇق ئۆزگەرتىشنىڭ ئەڭ تېز باسقۇچىنى ئىپادىلەيدۇ. جۇڭگو دۇنيادىكى ئەڭ چوڭ ۋە ئەڭ تېز تەرەققىي قىلىۋاتقان قايتا ھاسىل بولىدىغان ئېنېرگىيە سىستېمىسىنى قۇردى. قايتا ھاسىل بولىدىغان ئېنېرگىيەنىڭ توك ئىشلەپچىقىرىش ئىقتىدارىدىكى نىسبىتى %40 تىن تەخمىنەن %60 كە يەتتى. شامال ۋە فوتوۋولت ئېنېرگىيەسىنىڭ يىللىق يېڭى ئورنىتىلغان سىغىمى ئارقا-ئارقىدىن 100 مىليون، 200 مىليون ۋە 300 مىليون كىلوۋاتلىق نىشانلاردىن ئېشىپ، تەرەققىياتتا زور ئىلگىرىلەشلەرنى قولغا كەلتۈردى. بۇ تەرەققىياتنىڭ سۈرئىتى ۋە كۈچلۈكلۈكى مىسلى كۆرۈلمىگەن دەرىجىدە يۇقىرى. ئېنېرگىيە ئىستېمالى بارغانسېرى يېشىل مەنبەلەرگە قاراپ يۈزلىنىۋاتىدۇ. ئومۇمىي توك ئىستېمالى ئىچىدە، ھەر ئۈچ كىلوۋات سائەتنىڭ بىرى يېشىل ئېنېرگىيەدىن ئىشلەپچىقىرىلىدۇ. پۈتۈن مەملىكەت بويىچە، ئومۇمىي ئېنېرگىيە ئىستېمالىدا قېزىلما بولمىغان ئېنېرگىيەنىڭ نىسبىتى يىللىق 1 پىرسەنت پوئىنت ئېشىپ، 14-بەش يىللىق پىلان مەزگىلىدە بېكىتىلگەن %20 نىشاندىن ئېشىپ كېتىشى مۇمكىن. شۇنىڭ بىلەن بىر ۋاقىتتا، كۆمۈرنىڭ نىسبىتى يىللىق 1 پىرسەنت پوئىنت تۆۋەنلىشى مۆلچەرلەنمەكتە. پاكىز ئېنېرگىيەنى ئاشۇرۇش ۋە كۆمۈر ئىشلىتىشنى ئازايتىش قاتارلىق بۇ قوش يۈزلىنىش ئىقتىسادىي تەرەققىياتنىڭ ئىمكانىيەتلىكلىكىنى زور دەرىجىدە ئاشۇردى. بۇ مەزگىلدە، جۇڭگونىڭ شامال ۋە فوتوۋولت مەھسۇلاتلىرى ئېكسپورتى دۇنيا مىقياسىدا كاربون قويۇپ بېرىشنى تەخمىنەن 4 مىليارد 100 مىليون توننا ئازايتىپ، دۇنيانىڭ تۆۋەن كاربونلۇق ئۆزگىرىشىگە زور تۆھپە قوشتى.

ئۈچىنچىدىن، 14-بەش يىللىق پىلان مەزگىلىدە ئېنېرگىيە پەن-تېخنىكىسى ۋە تېخنىكىسىدا يېڭىلىق يارىتىش جەھەتتە زور ئىلگىرىلەشلەر قولغا كەلتۈرۈلدى. جۇڭگو يېڭى ئېنېرگىيە تېخنىكىسى ۋە ئۈسكۈنىلىرىدە دۇنيا مىقياسىدا ئالدىنقى قاتاردا تۇرىدۇ. بۇ دۆلەت دۇنياۋى يېڭى ئېنېرگىيە پاتېنتلىرىنىڭ %40 تىن كۆپرەكىنى ئىگىلەيدۇ. فوتوۋولت ئۆزگەرتىش ئۈنۈمى ۋە دېڭىز شامال تۇربىنىسىنىڭ سىغىمى قايتا-قايتا دۇنيا رېكورتىنى ياراتتى. بىر قانچە يىل ئىچىدە، يېڭى ئېنېرگىيە ساقلاش كۆلىمى دۇنيا مىقياسىدا ئالدىنقى قاتارغا ئۆتتى. بەيخېتان سۇ ئېلېكتىر ئىستانسىسى، مۇستەقىل تەرەققىي قىلدۇرۇلغان ئۈچىنچى ئەۋلاد يادرو ئېلېكتىر ئىستانسىسى «خۇالۇڭ بىر» ۋە تۆتىنچى ئەۋلاد يۇقىرى تېمپېراتۇرىلىق گاز بىلەن سوۋۇتۇلغان رېئاكتور قاتارلىق تۈرلەر تاماملىنىپ ئىشقا كىرىشتۈرۈلدى. نېفىت ۋە تەبىئىي گازنى تەكشۈرۈشتە، يەر ئاستىدىكى 10 مىڭ مېتىردىن ئارتۇق چوڭقۇرلۇقتا ۋە دېڭىز يۈزىدىن 1000 مېتىردىن ئارتۇق چوڭقۇر دېڭىز مۇھىتىدا ئىلگىرىلەشلەر قولغا كەلتۈرۈلدى. بۇ «ئاساسلىق دۆلەت ئۈسكۈنىلىرى» جۇڭگونىڭ كۈچلۈك پەن-تېخنىكا ئىقتىدارىنى نامايان قىلىدۇ. يېڭى سودا مودېللىرى ۋە شەكىللىرى گۈللەنمەكتە. ئەقلىي ئىقتىدارلىق مىكرو تورلار ۋە مەۋھۇم ئېلېكتىر ئىستانسىسىلىرىنىڭ تەرەققىياتى تېز سۈرئەتتە تەرەققىي قىلماقتا. ئاپتوموبىل بىلەن تورنىڭ ئۆز-ئارا تەسىر كۆرسىتىشىنىڭ كەڭ كۆلەملىك قوللىنىش سىنىقى تېزلەشمەكتە. ئېنېرگىيە سانائىتى ئىشلەپچىقىرىش ۋە قاتناش قاتارلىق ساھەلەر بىلەن بارغانسېرى بىرلىشىۋاتىدۇ. يېڭىدىن گۈللىنىۋاتقان ساھەلەر ۋە تەرەققىيات يوللىرى ئۈزلۈكسىز يېڭىدىن گۈللىنىپ، يېڭى ئىشلەپچىقىرىش كۈچىنىڭ مۇھىم مەنبەسىگە ئايلىنىۋاتىدۇ.

تۆتىنچىدىن، 14-بەش يىللىق پىلان مەزگىلى ئېنېرگىيە ئىسلاھاتىنىڭ ئۈزلۈكسىز چوڭقۇرلىشىشى ۋە تەرەققىيات ھەرىكەتلەندۈرگۈچ كۈچىنىڭ ئۈزلۈكسىز كۈچىيىشى بىلەن خاراكتېرلىنىدۇ. تۈزۈم مېخانىزمى ۋە سىياسەت سىستېمىسى تېز سۈرئەتتە قايتا قۇرۇلدى. بىرلىككە كەلگەن دۆلەت ئېلېكتىر ئېنېرگىيە بازىرىنىڭ قۇرۇلۇشى تېزلەشتى. كۆمۈر ئېلېكتىر ئېنېرگىيەسى ۋە يېڭى ئېنېرگىيە مەنبەلىرى بازارغا تولۇق كىردى، بارلىق سانائەت ۋە سودا ئىشلەتكۈچىلىرى قاتناشتى. دۆلەت نېفىت-گاز تورى دەسلەپكى قەدەمدە قۇرۇلدى. ئېنېرگىيە قانۇنى ئېلان قىلىنىپ يولغا قويۇلدى ۋە يولغا قويۇلدى، بۇ ماكرو كونترول ۋە كەسىپ باشقۇرۇش مېخانىزمىنى تېخىمۇ ياخشىلىدى. بازارنىڭ ھاياتىي كۈچى ئۇنىڭ تارقىتىلىشىنى تېزلىتىۋاتىدۇ. ئېلېكتىر ئېنېرگىيە بازىرىدا تىزىملاتقان سودا ئورۇنلىرىنىڭ سانى 970 مىڭغا يەتتى، بۇ 2020-يىلدىكىدىن بەش ھەسسە كۆپ. خۇسۇسىي ئېنېرگىيە كارخانىلىرىنىڭ تەرەققىياتىنى ئىلگىرى سۈرۈش ئۈچۈن ئون تەدبىر يولغا قويۇلدى. فوتوۋولت ئۈسكۈنىلىرى ئىشلەپچىقىرىش كارخانىلىرىنىڭ كۆپ قىسمى ۋە شامال تۇربىنىسى ئىشلەپچىقىرىش كارخانىلىرىنىڭ %60 تىن كۆپرەكى خۇسۇسىي مۈلۈككە تەۋە. بەزى يادرو ئېلېكتىر تۈرلىرىدە خۇسۇسىي كارخانىلار %20 گىچە پايغا ئىگە. خۇسۇسىي كارخانىلارنىڭ ئېنېرگىيە كەسپىنى ئۆزگەرتىش ۋە ئىسلاھاتنى ئىلگىرى سۈرۈشتىكى مۇھىم كۈچكە ئايلانغانلىقى ئېنىق.

14-بەش يىللىق پىلان باشلانغاندىن بۇيان، مۇرەككەپ ۋە ئۆزگىرىۋاتقان ئىچكى ۋە خەلقئارا ئېنېرگىيە دىنامىكىسىغا دۇچ كەلگەندە، جۇڭگو ئېنېرگىيە بىخەتەرلىكىنى قەتئىي قوغداپ، يۇقىرى سۈپەتلىك ئېنېرگىيە تەرەققىياتىغا قاراپ جۇڭگو يولىنى قۇرۇپ، دۇنيا ئېنېرگىيەسى ئۆتكۈنچى دەۋرى ئۈچۈن قىممەتلىك ئۈلگە ياراتتى.